Σχολικός εκφοβισμός.

Ο σχολικός εκφοβισμός (mobbing) είναι η κατευθυνόμενη, συχνή και διαρκή τέλεση αρνητικών πράξεων σε βάρος μεμονωμένου προσώπου ή προσώπων. Αυτή η συμπεριφορά συνοδεύεται από την  διαφοράς εξουσίας μεταξύ του δράστη και του θύματος που αναπτύσσεται μαζί με τον χρόνο. Ο σχολικός εκφοβισμός συνήθως ξεκινά από ομάδες οι οποίες έχουν κυρίαρχα μέλη τα οποία καθορίζουν και παρακινούν τον δράστη. 

Το παιδί που υφίσταται αυτή την συμπεριφορά βρίσκεται όλο και περισσότερο σε υποδεέστερη θέση και γίνεται όλο και πιο δύσκολο να αμυνθεί γιατί η διαφορά εξουσίας με τον δράστη μεγαλώνει. Έτσι λοιπόν το παιδί απομονώνεται με αποτέλεσμα να αυξάνεται η διαφορά εξουσίας ανάμεσα στο δράστη και το θύμα. Με την απομόνωση όμως του θύματος ο δράστης μαθαίνει ότι μπορεί να επιβάλλεται και δημιουργείται μια ευχάριστη για εκείνον συνθήκη όπου περνάει το δικό του. Το θύμα μπορεί να έχει νοητές δυνατότητες άμυνας, τις οποίες όμως δεν αξιοποιεί. Συνήθως το κάνει ανεπαρκώς, μη βλέποντας τον τρόπο να τερματίσει αυτό που συμβαίνει. Ξεκινά λοιπόν ένας φαύλος κύκλος διαταραγμένης επικοινωνίας.

Τα θύματα έχουν κάποια χαρακτηριστικά  που φαίνεται ότι προάγουν τον σχολικό εκφοβισμό (mobbing). Αυτά μπορεί να είναι η χαμηλή αυτοπεποίθηση, η υπερβολικά αυτοκριτική στάση δηλαδή οτιδήποτε συμβαίνει το παιδί το χρεώνει στον εαυτό του, η φοβισμένη συμπεριφορά, ή υπερπροστατευτική συμπεριφορά . Πολλές φορές τα παιδιά αυτά έχουν κάτι στην εμφάνιση τους που τραβάει την προσοχή, μπορεί να είναι αδέξια, παιδιά που δεν έχουν ψηλή αντοχή στις απογοητεύσεις , δηλαδή βάζουν τα κλάματα και τα χάνουν με το παραμικρό. Στους εφήβους είναι κάποια παιδιά που έχουν μια πρώτη αφύπνιση της ομοφυλοφιλίας ή κάποια αγόρια που δεν έχουν σχέση με ομοφυλοφιλία αλλά έχουν κάποια θηλυπρεπή συμπεριφορά. Επίσης θύματα μπορεί να είναι παιδιά που ανήκουν  σε κάποια εθνική μειονότητα ή παιδιά που έχουν υπερβολικό βάρος. Αυτά από μόνα τους δεν είναι κακά αλλά συνήθως στα περιστατικά του σχολικού εκφοβισμού (mobbing) τα χαρακτηριστικά του θύματος είναι αυτά. Έτσι λοιπόν τα θύματα συμπεριφέρονται με τέτοιο τρόπο που εκτίθενται στου άλλους  και αντιδρούν αβοήθητα και με απόσυρση. Σε αντίθετη περίπτωση πλησιάζουν κάποιους συμμαθητές τους με πολλή εμπιστοσύνη και δέχονται συμπεριφορές απαράδεκτες λόγω υπερβολικής εμπιστοσύνης.

Ο τυπικός δράστης προσπαθεί να κάνει επίδειξη  της δύναμης του και να υπέρ αναπληρώσει κάποιες από τις αδυναμίες του. Η συμπεριφορά του είναι παρορμητική, δηλαδή δρα χωρίς να σκεφτεί. Είναι συνήθως παιδί με πολύ μικρές κοινωνικές δεξιότητες, παιδί με ελάχιστη εν συναίσθηση. Συνήθως είναι ελάχιστα ή καθόλου δημοφιλής στην τάξη αλλά κατα κανόνα πιο δημοφιλής από το θύμα του.  Στους δράστες παρατηρούμε πολύ συχνά ένα οικογενειακό μοτίβο σχέσεων που χαρακτηρίζεται από παραμέληση. Είναι παιδιά παραμελημένα όπου οι γονείς ελάχιστα ασχολούνται μαζί τους χωρίς οικογενειακή ζεστασιά  και συχνά οικογενειακή συνοχή. Είναι επίσης παιδιά που έχουν κάνει εμπειρίες βιοπραγίας, παιδιά που έχουν φάει πολύ ξύλο στο σπίτι, παιδιά που τα τιμωρούν χωρίς συνέπεια, δηλαδή άλλες φορές τιμωρούνται άλλες φορές δεν τιμωρούνται για το ίδιο πράγμα, και είναι παιδιά που υφίστανται τα ίδια εκφοβισμό από αδέλφια ή ακόμα και από τον πατέρα τους ενώ η μητέρα δείχνει ανοχή.

Οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να εξασκηθούν και να εκπαιδευτούν στην αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού. Έχει παρατηρηθεί ότι καμμιά φορά υιοθετούν, ίσως από αμηχανία κάποιες συμπεριφορές που δεν έχει τα αναμενόμενα αποτελέσματα στην αντιμετώπιση του. Η πιο συχνή είναι να κάνουν τα στραβά μάτια και η άλλη να δρουν παρορμητικά με φωνές και απειλητικές τιμωρίες. Αυτές όμως οι αντιδράσεις έχουν σαν αποτέλεσμα την ακόμη μεγαλύτερη απομώνοση του θύματος ή ακόμη και την τιμωρία του. Το να κάνουν τα στραβά μάτια, σημαίνει για τον δράστη ότι μπορεί να συνεχίσει να ταλαιπωρεί το θύμα του χωρίς συνέπειες και να τον πλακώνουν στις φωνές με διάφορες απειλές, σημαίνει για τον δράστη ότι έχει κάθε δικαιολογία να ξεσπάσει στο θύμα του. Έτσι λοιπόν για ακόμη μια φορά τα θύματα ντρέπονται, φοβούνται, σιωπούν και δεν ζητούν βοήθεια.

Όταν τελικά ή γρήγορα ο σχολικός εκφοβισμός αποκαλύπτεται χωρίς δραστικά μέρα, τότε το θύμα και οι γονείς αντιμετωπίζουν το δίλημμα αν το παιδί τους πρέπει να αλλάξει σχολείο- αυτό μπορεί να είναι και ο κανόνας. Αν τώρα το σχολείο αποφασίσει να αναγκάσει  τον δράστη να αλλάξει σχολείο τότε ο εκφοβισμός μπορεί να συνεχιστεί έξω από το σχολείο, να ασκεί πίεση στο θύμα ή να αφήσει εντολές στην ομάδα να συνεχίσουν. 

Μαρία Λ.

Σχολική άρνηση, σκασιαρχείο και οικογένεια.

Η άρνηση  των παιδιών να πάνε σχολείο αποτελεί όλο και περισσότερο συχνό φαινόμενο στις μέρες μας. Συνήθως αυτή η άρνηση δεν αφορά μόνο την σχέση του παιδιού με το σχολείο αλλά και τις σχέσεις του παιδιού με τους συμμαθητές του, τις σχέσεις δασκάλου και μαθητή, την σχέση του μαθητή με την οικογένεια του και τις σχέσεις οικογένειας και σχολείου.

Μια μορφή σχολικής άρνησης είναι το σκασιαρχείο που αφορά κυρίως μεγαλύτερα παιδιά, τα οποία υφίστανται κάποιες ποινές για να τιμωρηθούν για τη συμπεριφορά τους. Παράγοντες που συμμετέχουν στο σκασιαρχείο είναι ατομικοί, όπως μαθησιακά κενά, τυπική για την εφηβεία ηλικία επιδίωξη αυτονομίας πχ “εγώ θα πω πότε θα πάω σχολείο” και φαινόμενα μίμησης με την ομάδα ομότιμων πχ “ανήκω σε παρέα που κάνουν συχνά σκασιαρχείο, άρα κάνω και΄γώ”. Τα παιδιά που κάνουν σκασιαρχείο κάνουν πολλά πράγματα για να το κρύψουν από τα πρόσωπα αναφοράς τους, συνήθως  τους γονείς τους. Πχ κάποια γράμματα που είναι να μεταφερθούν στους γονείς από το σχολείο  δεν φτάνουν ποτέ.

Υπάρχουν  κοινωνικοί και σχολικοί παράγοντες που οδηγούν στο σχολικό σκασιαρχείο. Έχει παρατηρηθεί ότι τα παιδιά που κάνουν συχνά σκασιαρχείο προέρχονται συνήθως από οικογένειες που κοινωνικοοικονομικά μειονεκτούν. Μπορούμε να μιλούμε  για μειωμένη ή έλλειψη επίβλεψης από την μεριά των γονιών. Έχει παρατηρηθεί ότι όταν η επίβλεψη των γονιών είναι επαρκής τα σκασιαρχεία μειώνονται. 

Μια άλλη ομάδα παραγόντων που παίζει ρόλο στο συχνό σκασιαρχείο είναι οι παραδοσιακές μαθησιακές δομές οι οποίες καλώς ή κακώς προάγουν την ομοιογένεια. Δηλαδή τα σχολεία απευθύνονται σε όλα τα παιδιά με τον ίδιο τρόπο. Τα παιδιά όμως δεν είναι όλα τα ίδια, η παιδαγωγική και εκπαιδευτική στάση του σχολείου υλοποιείται χωρίς διακρίσεις. Το μάθημα δηλαδή δεν είναι κομμένο και ραμμένο στο κάθε μαθητή. Το επικοινωνιακό σύστημα, αυτό δηλαδή που γίνεται επικοινωνιακά μέσα στα σχολεία προάγει και λειτουργεί αληλοενισχυτικά με όλο το ζήτημα της συστηματικής  απουσίας.  Σε όλο αυτό το πλέγμα, οι έφηβοι βρίσκονται συχνά σε ένα φαύλο κύκλο όπου η συμπεριφορά αποφυγής ενισχύεται θετικά. 

Όταν όμως η σχολική άρνηση εμφανίζεται με την μορφή αγχώδους διαταραχής ή καταθλιπτικής συμπεριφοράς τότε γίνεται πιο συχνά ανεκτή, για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και δεν αντιμετωπίζεται ως σχολική άρνηση. Μπορούμε να βρούμε τους παράγοντες που προκαλούν το σχολικό άγχος στην σχολική κατάσταση την ίδια. Μπορεί να είναι άγχος απέναντι στην σχολική επίδοση, άγχος απέναντι στα διαγωνίσματα, άγχος κοινωνικό για ενδεχόμενη αποκάλυψη ή ταπείνωση απέναντι στους δασκάλους ή τους συμμαθητές, πχ είπα κάτι στην τάξη και οι συμμαθητές γελάσανε και η δασκάλα με ειρωνεύτηκε. Όταν μιλούμε για σχολική φοβία οι παράγοντες που την προκαλούν συνήθως βρίσκονται στο σπίτι μέσα  στην οικογένεια. Το σχολείο μπορεί συχνά να αποτελεί απειλή για την οικογένεια και για τους οικογενειακούς δεσμούς. Κάποιες οικογένειες έχουν ιδιαίτερους οικογενειακούς δεσμούς και μπορεί να αντιδράσουν με μεγάλο άγχος σε σχέση με το σχολείο, πχ ας θυμηθούμε την πρώτη φορά που τα παιδιά μας πήγαν για πρώτη φορά στο παιδικό σταθμό και μετά στο σχολείο.

Η οικογένεια μπορεί εύκολα να αποδεσμεύσει το παιδί όταν αισθάνεται ότι πάει κάπου και θα είναι καλά. Όταν νιώθει το αντίθετο φοβάται. Έχει την τάση να το προστατέψει, να το κρατήσει, να αποφύγει αυτό τον κίνδυνο. Έτσι λοιπόν θα πρέπει να δούμε το ιστορικό της οικογένειας, τους φόβους της, τις απώλειες της, την εμπειρία που έχει να κάνει με χωρισμούς. Το αξιακό σύστημα γύρω από τους δεσμούς της οικογένειας θα πρέπει να το σεβόμαστε αφού οι θεσμοί αυτοί είναι απαραίτητοι για την επιβίωση της.

Ο έλεγχος και η επίβλεψη όσο μεγαλώνουν τα παιδιά μειώνονται. Όταν και εφόσον γίνεται αυτό, αρχίζουν να υποχωρούν οι κοινωνικές επαφές του παιδιού με το σχολείο, αρχίζουν οι σχέσεις του να εξασθενούν με τους δασκάλους και τους συμμαθητές του, μπορεί ακόμη και να εξαφανιστούν. Γίνεται δηλαδή άσχετο με αυτά που συμβαίνουν στο σχολείο. Όσο μειώνονται τα πιο πάνω το παιδί  έχει όλο και λιγότερο κίνητρο να πάει σχολείο και μεγαλύτερο κίνητρο να μην πάει και έτσι μπαίνει σε τον φαύλο κύκλο.

Μαρία.

Ανάγκες των γονιών.

Πολλές φορές οι γονείς χωρίς να το θέλουν προσβάλουν τα παιδιά τους βγάζοντας τα απωθημένα τους από την δική τους σχέση με τους δικούς τους γονείς. Η δυσκολία των γονιών να παρέχουν μια ικανοποιητική ενσυναισθητική στήριξη στην δυσφορία των παιδιών τους μπορεί να προκαλέσει συναισθηματικές δυσλειτουργίες στα παιδιά.

Στην συστημική θεωρία εξετάζουμε την αλληλεπίδραση των γονιών και των παιδιών μέσα σε μια κυκλικότητα που εμπλέκει όλα τα μέλη της οικογένειας καθώς αυτή εξελίσσεται μέσα στο χρόνο.

Η ασφάλεια, η χαρά, το παιγνίδι, η ενθάρρυνση, η αποδοχή, η μάθηση και η φροντίδα είναι μερικές από τις ανάγκες της παιδικής ηλικίας. Όλοι οι γονείς θέλουν να δουν τα παιδιά τους ευτυχισμένα. Παρακινούμενοι από ειλικρινή αγάπη πολλές φορές καταφέρνουν τα αντίθετα αποτελέσματα από ότι περιμένουν. Έτσι λοιπόν στο όνομα της προστασίας καλλιεργούν το φόβο στο παιδί, στο όνομα της άριστης επίδοσης, αγχώνουν και  οδηγούν το παιδί στην χαμηλή αυτοπεποίθηση  και στο όνομα της καλής ανατροφής γαλουχούν ένα άκαμπτο ηθικό τρόπο συμπεριφοράς. Άλλοι παράγοντες που κάνουν το παιδί να νιώθει την έλλειψη υποστήριξης και προστασίας και μπορεί να οδηγήσουν στην προβληματική συναισθηματική ωρίμανση του παιδιού είναι οι συζυγικές συγκρούσεις, η μακρόχρονη απουσία του ενός ή και των δύο γονιών αλλά και άλλοι παράγοντες που δεν μπορούμε να ελέγξουμε όπως ένας άρρωστος γονιός. Αυτά τα παιδιά συνήθως σπεύδουν να ικανοποιήσουν τις συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών τους.

Αν οι γονείς δυσκολεύονται να μοιραστούν το άγχος τους και να επικοινωνήσουν μεταξύ τους για να μπορέσουν να το ανεχτούν και να το διαχειριστούν κατακλύζονται από αρνητικά συναισθήματα τα οποία ταυτόχρονα βιώνει και το παιδί. Το παιδί παρακολουθεί την αντίδραση των γονιών του και αρχίζει να εσωτερικεύει την επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά τους. Αδυνατεί να αντιμετωπίσει δύσκολες καταστάσεις αφού χωρίς την επαρκή συναισθηματική στήριξη των γονιών του νιώθει ευάλωτο, αποδυναμένο και κατακερματισμένο.

Γονείς που ασκούν έλεγχο, είναι προσκολλημένοι στην ιεραρχία και έχουν περιορισμένη συναισθηματική έκφραση, παρόλο που έχουν καλές προθέσεις, ωθούν τα παιδιά τους στην εσωτερίκευση των συναισθημάτων τους. Τα παιδιά παραμένουν προσκολλημένα στον απορριπτικό, ματαιωτικό γονιό μπαίνοντας στην διαδικασία να εκπληρώσουν τα ανεκπλήρωτα όνειρα των γονιών τους. Το επίκεντρο είναι ο εσωτερικός τους κόσμος  ένα κλειστό σύστημα όπου καταφεύγουν  εκεί, όταν νιώθουν ότι οι ανάγκες τους δεν ικανοποιούνται στην πραγματικότητα. Ως αποτέλεσμα οι ανάγκες τους μένουν ανικανοποίητες,  φοβούνται να εκφράσουν τα αρνητικά τους συναισθήματα ταυτόχρονα όμως διατηρούν και την ελπίδα της θετικής πλευράς των γονιών τους. 

Μαρία.

Οικογένεια και νέα σχήματα

Η οικογένεια είναι ο αρχαιότερος θεσμός ο οποίος συνεχώς τις μέρες μας μεταλλάσσεται λόγω των ιστορικών, οικονομικών και  κοινωνικοπολιτικών αλλαγών. Εξακολουθεί όμως να παραμένει ο κύριος φορές συνύπαρξης των μελών της όπου εκεί τα μέλη της αισθάνονται ασφάλεια να αναπτυχθούν, βιολογικά, συναισθηματικά και κοινωνικά.

Η κυπριακή οικογένεια όπου τα μέλη της διαμορφώνονταν μέσα από κοινές αξίες, κανόνες, ρόλους και συμπεριφορές οι οποίες καθορίζονταν από την κυρίαρχη κουλτούρα και ιδεολογία πέρασε από το κατώφλι της πατριαρχίας της δεκαετίας του 70’ στο μοντέλο της πυρηνικής οικογένειας το οποίο  κυριαρχεί στις μέρες μας. Η παραδοσιακή ευρύτερη οικογένεια δηλαδή, πέρασε στο διαμελισμό μικρότερων πυρηνικών σχηματισμών. Στον 21ο αιώνα η αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει την οικογένεια αυξάνει την αγωνία για τον τρόπο που λειτουργεί σήμερα. Η αγωνία αυτή παρόλο που έχει οδηγήσει την οικογένεια σε μια κρίση ταυτότητας την ωθεί ταυτόχρονα και  στην αναζήτησή ενός νέου λειτουργικού τρόπου αναφοράς.

Η οικογένεια  προσπαθεί να αναπτυχθεί έξω από τα συμβατικά σχήματα με την αύξηση των διαζυγίων, των εκτεταμένων  νοικοκυριών που αποτελούνται από χωρισμένα ζευγάρια που ξαναπαντρεύονται, τις ελεύθερες συμβιώσεις, τις γεννήσεων εκτός γάμου και την αύξηση των μικτών γάμων. Όλο και περισσότερο η τρίτη γενιά, παππούδες και γιαγιάδες συμβιβάζονται με τα εγγόνια τους που γεννούνται εκτός γάμου, με τον γάμο των παιδιών τους με άλλες εθνικότητες και διαφορετικές κουλτούρες. Δεν επιμένουν τόσο πολύ στο “πάντρεμα” των παιδιών τους ως την απόλυτη ευτυχία. Αναγνωρίζουν πλέον ότι, ότι για αυτούς καθοριζόταν ως  ευτυχία δεν είναι το ίδιο για τα παιδιά τους, ότι τα σταθερά  σχήματα αλλάζουν, και εμπιστεύονται περισσότερο την κρίση των παιδιών τους σε ότι αποφασίσουν για την δική τους ευτυχία.

Τα νέα αυτά πολύπλοκα σχήματα προϋποθέτουν νέες προσαρμογές, ευελιξία και προσαρμογή στα νέα μοτίβα σχέσεων. Οι νέοι δεν αναπαύονται πλέον στα παλιά μοντέλα συνύπαρξης και βρίσκουν λύσεις σε εκτεταμένα, διαφορετικά σχήματα όπως την συγκατοίκηση και την συμβίωση δημιουργώντας νέους δεσμούς εκτός συγγένειας. Παρ’ όλες όμως αυτές τις αλλαγές η οικογένεια εξακολουθεί να είναι ένας ανθεκτικός δεσμός ο οποίος προσπαθεί να ορίσει νέα νοήματα και αξίες συνύπαρξης και όχι απλώς να υπάρχει ως ένα σχήμα ανθρώπων που σκοπό έχει να καλύψει τις βιολογικές  ανάγκες των μελών της.

Η ουσιαστική επικοινωνία, η ευελιξία και η αυθεντική έκφραση συναισθημάτων μπορούν να κρατήσουν τον θεσμό της οικογένειας ζωντανό και ταυτόχρονα να διαφυλάξουν ότι ο θεσμός αυτός θα παραμείνει λειτουργικός με τα μέλη της να αναζητούν την αλήθεια στις μεταξύ τους σχέσεις και όχι στους κοινωνικούς συμβιβασμούς. Σε όλο αυτό ας προσπαθήσουμε να κάνουμε μία σύνθεση μεταξύ της παραδοσιακής και σύγχρονης οικογένειας με την προϋπόθεση τα μέλη της να αποφασίζουν να λειτουργούν σε ένα υγιές περιβάλλον ανάμεσα σε αυτά τα νέα αναδυόμενα σχήματα.

Μαρία.

Επένδυση στην ευτυχία.

Όταν δύο άνθρωποι πρόκειται να μπούν σε μία συντροφική σχέση επενδύουν ο ένας στον άλλο στην διαβεβαίωση ότι ο ένας θα κάνει τον άλλο ευτυχισμένο. Η ματαίωση όμως αυτής της επένδυσης, προκαλεί την αναβίωση παλαιότερων παιδικών ματαιώσεων, η οποία προκαλεί πόνο και θλίψη. Οποιεσδήποτε προσπάθειες κάνει το ζευγάρι για να επεξεργαστεί αυτή την ματαίωση, καταλήγουν να αλληλοκατηγορίες προσπαθώντας  να αποδείξουν ποιος φταίει και ποιος είναι ο πιο ισχυρός. Πολλές φορές δεν αναζητούν λύση αλλά ποιος θα δικαιωθεί. Σημαντικό σε αυτό το σημείο είναι να κατανοήσουμε τι ψυχικά συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια αυτών των ανθρώπων.

Η γυναίκα αναζητά την φροντίδα που δεν πήρε από τα παιδικά της χρόνια μεταφέροντα την ανικανοποίητη ανάγκη στην ενήλικη της ζωή. Χρησιμοποιεί την θηλυκότητα της για να προσελκύσει αδύναμους και ανασφαλής άντρες που θα της προσφέρουν τα πάντα και θα της υποσχεθούν τα πάντα,. Μπαίνει σε ένα έρωτα άνευ όρων και όταν της ζητηθεί η δική της συμμετοχή στην φροντίδα του συντρόφου της, τον κατηγορεί για εγωιστή και αρχίζει να αναζητά άλλες πηγές  αναγνώρισης. Ο σύντροφος της δεν θέλει να την χάσει, όχι γιατί την εκτιμά αλλά δεν θέλει να αποκαλυφθεί η δική του ανικανότητα. Της ζητά λοιπόν συγνώμη και επανέρχεται με περισσότερες υποσχέσεις και δώρα για να την ξανακερδίσει. Αυτή φυσικά δέχεται με ευχαρίστηση την συγνώμη του, του κάνει δηλαδή χάρη, βάζοντας όμως καινούργιους όρους ότι στο μέλλον δεν θα έπρεπε να ζητά κάτι από αυτήν ή να την πιέζει. Μπαίνει λοιπόν ξανά στο φαύλο κύκλο να ζήτα να της καλύψουν οι άλλοι τις δικές της ανάγκες ξύνοντας δικές της παλιές πληγές χωρίς να μπαίνει στην διαδικασία επούλωσης.

Ο άντρας θεωρεί ότι ελέγχει την σχέση. Είναι ο αποκλειστικός  παροχέας φροντίδας και αγάπης. Βρίσκει νόημα στην ζωή του με το να φροντίζει τους άλλους. Όταν όμως ο άλλος ζητήσει την αυτονομία του ή αναζητήσει άλλες πηγές φροντίδας τότε αυτός το εκλαμβάνει ως προδοσία και εγκατάλειψη. Η χαμηλή του αυτοεκτίμηση τον οδηγεί σε πιο έντονες προσφορές φροντίδας και αγάπης και σχεδιάζει τις επόμενες του κινήσεις  συνοδευόμενες όμως από πόνο και αγωνία για να μην χάσει το απόκτημα του. Γίνεται λοιπόν σημαντικός για να δουν τι έχουν να χάσουν οι άλλοι. Άλλος ένας άλλος κύκλος ξεκινά λοιπόν όπου προσφέρει συνεχώς, υπερβαίνει τις δυνατότητες του, με το φόβο μήπως χάσει την σύντροφο του και νιώσει ξανά χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Σχέσεις σαν και αυτές καταντούν καταστροφικές αφού οι άνθρωποι δεν είναι σύντροφοι αλλά αντίπαλοι σε ένα ριγκ όπου προσπαθούν να αποδείξουν ποιος είναι ο ισχυρότερος. Δεν αναζητούν στοιχεία της αγάπη τους αλλά στοιχεία προδοσίας και ανικανότητας του άλλου να ικανοποιήσει τις ανάγκες του.

Μαρία Λεωνίδου, Ψυχολόγος – Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια , για παιδιά, εφήβους ζευγάρια και οικογένεια.

Ενσυναίσθηση, αλληλεγγύη, συμπαράσταση.

Καθημερινά εισβάλουν στην ζωή μας  σοκαριστικές ειδήσεις που αφορούν κοινωνικές, οικονομικές, ψυχολογικές ακόμα και κλιματολογικές αλλαγές . Βιώνουμε ανθρώπινες, ψυχικές, κοινωνικές και υλικές απώλειες οι οποίες ανατρέπουν την καθημερινότητα μας.

Η τάση του ανθρώπου να προσαρμόζεται για να επιβιώσει σε δύσκολες στιγμές και σκληρές καταστάσεις είναι μια διαδικασία την οποία θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο άνθρωπος  έχει διαχρονικά. Πολύ συχνά όμως νιώθουμε ότι χάνουμε αυτή την ικανότητα ιδίως σε καταστάσεις που νιώθουμε ότι πιεζόμαστε ψυχοκοινωνικά. Ως αποτέλεσμα βιώνουμε αγωνία, φόβο, αβεβαιότητα, πανικό.

Τα παιδιά δεν μένουν αμέτοχα σε αυτό αφού είναι αποδεδειγμένο ότι διαισθάνονται και αντιλαμβάνονται τους συναισθηματικούς κραδασμούς των γονιών τους οι οποίοι λόγω των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν μπορούν να γίνουν νευρικοί, πιεστικοί και τιμωρητικοί απέναντι στα παιδιά τους. Ως αποτέλεσμα της έλλειψης υπομονής τους παραμελούν τις σωματικές και συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών τους και δεν μπορούν να ανταποκριθούν επαρκώς στην φροντίδα των παιδιών τους.

Ο δεσμός της οικογένειας παρόλο  που περνά διάφορα πλήγματα μπορεί να σταθεί ως αρωγός σε όλες αυτές τις προκλήσεις και να συμβάλει στην στήριξη και την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Κανείς δεν είναι άτρωτος σε θέματα ψυχικής υγείας, όμως το να υιοθετήσουμε ένα υγιεινό και ισορροπημένο τρόπο ζωής που το χαρακτηρίζει η απλότητα και όχι η υπερβολή, είναι ένας τρόπος να προστατέψουμε την ψυχική μας υγεία. Η διατήρηση των κοινωνικών μας επαφών με φίλους και συγγενείς και το να αφιερώνουμε ποιοτικό χρόνο με τα μέλη της οικογένειας μας μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα στους φόβους και την ανασφάλεια μας. 

Ίσως είναι καιρός για αναστοχασμό για να στραφούμε σε πιο απλά και αληθινά πράγματα, να επενδύσουμε στις ανθρώπινες σχέσεις  και να αρχίσουμε να είμαστε ευγνώμονες για τις μικρές απολαύσεις της καθημερινότητας μας.

Ίσως  είναι καιρός να ψάξουμε  το κομμάτι του εαυτού μας που θα επενδύσει στο να επανακτήσει τους μηχανισμούς που θα μας βοηθήσουν να προσαρμοστούμε και να αντιμετωπίσουμε όλες αυτές τις προκλήσεις που βιώνουμε.

Τέλος ίσως είναι καιρός να ανασύρουμε από μέσα μας τους μηχανισμούς ενσυναίσθησης  αλληλεγγύης και συμπαράστασης για τους άλλους γύρω μας. 

Μαρία Λεωνίδου, Ψυχολόγος – Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια , για παιδιά, εφήβους ζευγάρια και οικογένεια.

‘Ετερον ήμισυ.

‘Έτερον ήμισυ”…Δύο λέξεις που προϋποθέτουν ότι ο άλλος έπρεπε να ξέρει, έπρεπε να καταλαβαίνει. Μεγαλώνουμε με την φαντασίωση της αληθινής αγάπης όπου χωρίς εξηγήσεις ο άλλος θα πρέπει να συμπληρώνει κάθε υπαρξιακό μας κενό, αφού παρόλη την διαφορετικότητα μας θα έπρεπε να μας κατανοεί και να μας αποδέχεται.

Στην ενήλικη ζωή το μεταφράζουμε ως έλλειψη  επικοινωνίας, διαφορετική κουλτούρα, διαφορετική γλώσσα και διαφορετικό τρόπο έκφρασης. Πολλές φορές κατηγορώντας τον άλλο για μη επικοινωνία δεν αντιλαμβανόμαστε ότι η δυσκολία στην επικοινωνία έχει να κάνει λίγο και με το δικό μας κομμάτι που  στέλνει ένα επιθετικό και κατηγορηματικό μήνυμα στον άλλο.

Αδυνατούμε να κατανοήσουμε τον άλλο παρόλο που μιλάμε την ίδια γλώσσα, να τον περιβάλουμε με κατανόηση και τελικά να τον αφομοιώσουμε με τρόπο που και οι δύο να χωράμε στην συζήτηση.

Ας αγαπήσουμε χωρίς να αντλούμε την αξία μας από τον άλλο.

Ας υπερασπίσουμε την επιλογή μας για τον/την σύντροφο μας χωρίς να λυγίζουμε στις πρώτες δυσκολίες.

Ας αγαπήσουμε χωρίς να θέλουμε να γεμίσει το το υπαρξιακό μας κενό με τον άλλο.

Ας αγαπήσουμε αυθεντικά αγγίζοντας τις διαφορετικές πλευρές του άλλου.

Ας αναζητήσουμε την συνάντηση μαζί του που θα αναδείξει και την δική μας ομορφιά.

Ας επεξεργαστούμε την διαφορετικότητα μας για να παράξουμε το μαζί.

Ας επεξεργαστούμε τα διαφορετικά μας βιώματα για μπορέσουμε να αναλάβουμε την ευθύνη που μας αναλογεί.

Τέλος ας αγαπήσουμε το πρόσωπο και όχι την ιδέα του ή την αυτοεκπληρούμενη προφητεία που έχουμε κατασκευάσει.

Μαρία Λεωνίδου, Ψυχολόγος – Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια , για παιδιά, εφήβους ζευγάρια και οικογένεια.

Ιστορίες που δεν λέγονται

Διηγώντας μια ιστορία προσπαθούμε να μαζέψουμε σκορπισμένα κομμάτια από τις εμπειρίες μας, και μέσω της γλώσσας  να τις αφηγηθούμε με σκοπό να αποκτήσουν νόημα, συναίσθημα και αξία. Μέσα από τις αφηγήσεις μας κάνουμε συνδέσεις με το παρελθόν και διαμορφώνουμε μια συνέχεια για το μέλλον.

Ποτέ όμως δεν μπορούμε να αποδώσουμε ακριβώς τον πλούτο της εμπειρίας μας αφού παρουσιάζουμε μόνο μία εκδοχή της πραγματικότητας ή την υποκειμενική μας αντίληψη για την πραγματικότητα. Ποτέ δεν λέμε όλη την αλήθεια. Διαμορφώνουμε τις εμπειρίες μας και επιλέγουμε να πούμε μια ιστορία που καθρεφτίζει την ταυτότητα μας και την οικογένεια μας. Υπάρχουν όμως και κάποιες ιστορίες που επιλέγουμε να μην τις πούμε διότι περιέχουν μυστικά τα οποία μας αιχμαλωτίζουν στην σιωπή και την ντροπή. Κρύβουμε γεγονότα σκέψεις και συναισθήματα από τους άλλους, αλλά και από τον ίδιο μας τον εαυτό. 

Όταν αυτό συμβαίνει μπαίνουν στην οικογένεια μας κανόνες, να μην μιλούμε  ή να μην εμπιστευόμαστε στους άλλους τις ιστορίες αυτές.. Τα παιδιά στις οικογένειες, μας αναστατώνονται, νιώθουν σύγχυση και ανασφάλεια αφού δεν μπορούν να εξηγήσουν αυτές τις συμπεριφορές. Νομίζουν ότι κάτι τρομακτικό συμβαίνει, προσπαθούν να μαντέψουν τι είναι και έτσι αρχίζουν να δημιουργούν φαντασίες και μύθους με αποτέλεσμα να  εκφράζουν μια συμπτωματική συμπεριφορά.

Αισθανόμαστε ντροπή , φόβο και άγχος μήπως αποκαλυφθεί η ιστορία μας  και βγει προς τα έξω. Η διατήρηση όμως μιας μυστικής ιστορίας δεν γίνεται χωρίς κόστος. Υπάρχει μια πληγή, υπάρχει ένα τραύμα το οποίο κλειδώθηκε σαν να μην βιώθηκε και το οποίο αφήνει ψυχικά αποτυπώματα. Το να μην μιλούμε  για τραυματικές ιστορίες που δεν λέγονται, είναι μία άμυνα που χρησιμοποιεί ο εαυτός μας για να μην βιώσει ξανά  τα δυσάρεστα συναισθήματα  που συνδέονται με τις ιστορίες αυτές. Ως αποτέλεσμα αρνούμαστε την πραγματικότητα εφόσον τα γεγονότα είναι σαν να μην συνέβησαν ποτέ.

Οι τραυματικές ιστορίες που δεν λέμε ποτέ, παραμένουν ανομολόγητες, χωρίς να μπορούμε να τις επεξεργαστούμε και χωρίς την ευκαιρία να τους δώσουμε ένα άλλο νόημα. Οι ανομολόγητες ιστορίες περνούν από γενιά σε γενιά μεταφέροντας ταυτόχρονα το άγχος, τον εκνευρισμό και την ένταση των συναισθημάτων που τις περιβάλλουν. Αυτό που δεν μπορούμε να πούμε με λόγια το εξωτερικεύουμε με μη λεκτικούς τρόπους όπως χειρονομίες, εκφράσεις του προσώπου, δάκρυα, συγκίνηση, δυνατές φωνές που δεν έχουν καμία σχέση με τα τρέχοντα γεγονότα της ζωής μας.

Η μυστικότητα των ιστοριών και οι κλειστοί δρόμοι επικοινωνίας που δημιουργούν, δυστυχώς δεν βοηθούν στην σύνδεση μεταξύ των ανθρώπων, ούτε  στην αναζήτησή νοήματος που θα οδηγήσει στην κατανόηση και κατά συνέπεια την επούλωση του τραύματος που συνοδεύει τις ιστορίες αυτές.

Μαρία Λεωνίδου, Ψυχολόγος – Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια , για παιδιά, εφήβους ζευγάρια και οικογένεια.

Εσύ τι lifestyle έχεις;

Το να αναγνωρίζεται η αξία κάποιου  μπορεί για μερικούς να γίνει στόχος ζωής. Το να διακριθεί κάποιος κοινωνικά αποτελεί μια δικαίωση για όλα όσα  κάνει. Μερικά μπορεί να περιλαμβάνουν τη παρουσία του σε εκδηλώσεις με κοινωνική προβολή, την συσχέτιση με δημόσια και διάσημα πρόσωπα που φυσικά φροντίζει να μαθευτεί και  η επιλογή επώνυμων συντρόφων  με σκοπό την κοινωνική προβολή. Οτιδήποτε έχει να κάνει με το αποδεκτό lifestyle είναι καλοδεχούμενο και επιδιώκεται σε κάθε περίσταση.

Ταυτόχρονα όμως ένας  άλλος κίνδυνος, αιωρείται… ο κίνδυνος της περιθωριοποίησης και της φθοράς. Ο κίνδυνος του νέου του καινούργιου, του ανανεωμένου. Έτσι λοιπόν τα άτομα αυτά ζουν σε μία συνεχή ανασφάλεια, διαρκή ένταση και επαγρύπνηση για να διατηρήσουν το “status”  τους.

Όταν το “status” γυμνωθεί ακολουθεί η μοναξιά η οποία βιώνεται ακόμα και με την παρουσία άλλων ανθρώπων γύρω τους. Η αίσθηση ότι έχουν πέσει θύμα εκμετάλλευσης και αδικίας δεν υποχωρεί. Η αίσθηση ότι δεν τους αγάπησαν πραγματικά, είναι το τίμημα που καλούνται να πληρώσουν εξυπηρετώντας την ανάγκη τους  για αναγνωρισιμότητα και κοινωνική αποδοχή.

Είναι η ώρα που οι άνθρωποι αυτοί καλούνται να κάνουν ένα εσωτερικό αναστοχασμό και να επανεξετάσουν την στάση τους απέναντι στις επιλογές τους. Είναι η ώρα να διακρίνουν τα σημαντικά από τα ασήμαντα συναισθήματα στην ζωή τους. Είναι η ώρα ανασυγκρότησης των δυνάμεων τους για άλλες επιλογές και διαφορετικές πορείες.

Μαρία Λεωνίδου, Ψυχολόγος – Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια , για παιδιά, εφήβους ζευγάρια και οικογένεια.

Ηδονή στην απομόνωση…

Βρίσκονται ανάμεσα μας… οι άνθρωποι που με την πρώτη ευκαιρία αναζητούν στοιχεία να επιβεβαιώσουν την διαρκή ανασφάλεια τους, την τοξικότητα τους και την έλλειψη εμπιστοσύνης προς τους άλλους. Φίλοι δεν υπάρχουν. Όποιος τους πλησιάζει φιλικά είναι ύποπτος πέραν πάσης αμφιβολίας.

Όλοι γύρω τους, τους συμπεριφέρονται απορριπτικά, όλοι γύρω τους, τους περιφρονούν. Οι ίδιοι αναζητούν το ενδιαφέρον των άλλων  για το άτομο τους αλλά ταυτόχρονα προκαλούν αποστροφή και λύπη. Αναζητούν την επικοινωνία με τους άλλους, αλλά ταυτόχρονα τους κατηγορούν  για αδιαφορία προς το άτομο τους σκορπίζοντας ηδονική πικρία.

Κλείνονται στο εαυτό τους και στην πίκρα τους χωρίς να αναλογίζονται το δικό τους μερίδιο στις αντιδράσεις αυτές. Η νεαρή κοπέλα που αναζητά συντροφικότητα και δεν την βρίσκει δεν αντιλαμβάνεται ότι η εμφάνιση της δεν ανταποκρίνεται ούτε στην ηλικία της ούτε στην εποχή της. Απλά έχει παραιτηθεί…Η νεαρή κοπέλα που παραπονιέται ότι την πλησιάζουν μόνο για σεξ, δεν αντιλαμβάνεται ότι είναι εντυπωσιακά όμορφη και δεν χρειάζεται το προκλητικό μακιγιάζ ή ντύσιμο για να την προσέξει κανείς. Πως άλλωστε να το καταλάβει αφού από την μητέρα της δεν έχει ακούσει ποτέ πόσο όμορφη είναι; και ότι αυτό που αναζητά σήμερα είναι η αποδοχή από την μητέρα της;

Αυτοί οι άνθρωποι συνεχώς αναζητούν διευκρινίσεις και αποδείξεις για την αυθεντικότητα των άλλων χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι αυτό είναι αποτέλεσμα της έλλειψης τρυφερότητας και ασφάλειας που δεν είχαν στα πρώιμα χρόνια της ζωής τους. Είναι αποτέλεσμα των αντιφατικών μηνυμάτων που λάμβαναν από τους γονείς τους…Από την μια η εκδήλωση τρυφερότητας και από την άλλη η κούραση που δείχνει το βάρος που σηκώνουν.

Η ανάγκη όμως για αγάπη, αποδοχή και εμπιστοσύνη δεν φεύγει. Μόνο όταν οι ίδιοι αναλάβουν την ευθύνη της δικής τους ζωής, με θεραπευτική παρέμβαση θα μπορέσουν να απομακρυνθούν από την ηδονή της απομόνωση τους.

Μαρία Λεωνίδου, Ψυχολόγος – Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια , για παιδιά, εφήβους ζευγάρια και οικογένεια.